Bài 78: Luyện tập làm bài văn nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)

I. Chuẩn bị ở nhà

1. Ôn lại các bước làm bài văn nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) học ở tiết trước, đọc kĩ phần Ghi nhớ để nắm vững yêu cầu của từng phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

2. Đọc lại truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng (Ngữ văn 9, tập 1).

II. Luyện tập trên lớp

Cho đề bài: Cảm nhận của em về đoạn trích “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng.

Hãy lập dàn ý chi tiết.

1. Mở bài

Giới thiệu tác giả, tác phẩm.

2. Thân bài

a. Hoàn cảnh

Chiến tranh diễn ra, khiến cho ông Sáu phải ra mặt trận khi bé Thu - đứa con gái duy nhất của ông còn quá nhỏ. Sau nhiều năm xa cách, đến khi về thăm nhà, đứa con gái ông không còn nhận ra ông là ba nữa.

b. Tình cảm ông Sáu dành cho bé Thu

- Khi ở rừng, ông luôn mong nhớ con, chỉ nhìn thấy con qua bức ảnh nhỏ, lúc nào ông cũng mang theo người tấm ảnh ấy. Ông luôn mong ước được về thăm con.

- Sau nhiều năm xa cách, ông Sáu về thăm nhà, bao nỗi thương nhớ chất chứa từ lâu nên ông Sáu không thể kiềm chế được khi thấy bé Thu. Chưa kịp xuống thuyền, ông đã nhảy lên bờ vừa chạy vừa gọi bé Thu, vết thẹo trên má đỏ ửng, điều đó đã làm bé Thu hoảng sợ.

- Trong thời gian ở nhà, ông luôn quan tâm, yêu thương và chăm sóc bé Thu. Nhưng bé Thu lại càng tỏ ra bất cần, lạnh nhật và xa lánh, vì em nghĩ rằng ông Sáu không phải là ba em nên nhất quyết không gọi ông Sáu là ba. Trong một bữa cơm, vì sự ương bướng của bé Thu, ông Sáu đã đánh con khiến con bé bỏ sang nhà bà ngoại.

- Khi chẩn bị lên đường về đơn vị, ông Sáu muốn ôm con, hôn con và nói lời tạm biệt với con, nhưng sợ bé Thu lại bỏ chạy nên anh chỉ nhìn con bằng đôi mắt trìu mến lẫn buồn rầu. Khi bé Thu nhận ra anh chính là ba mình, ông ôm chầm lấy con và hứa mua cho con một cây lược.

- Khi trở về đơn vị, ông Sáu không nguôi nỗi nhớ con, luôn ân hận vì đã đánh con và nhớ lời hứa với bé Thu. Ông miệt mài làm cây lược cho bé Thu. Ông Sáu làm cây lược thật thận trọng, tỉ mỉ như một người nghệ sĩ sáng tạo nên tác phẩm của mình.

- Khi hi sinh, ông không đủ trăng trối lại điều gì, ông đã đưa cây lược cho bác Ba như lời nhờ cậy khẩn thiết: hãy trao nó lại cho bé Thu. Cây lược ngà đã trở thành kỉ vật tiêng liêng, quý giá của tình cha con. Nó dịu đi nỗi niềm ân hận và ấp ủ bao tình cảm thương nhớ con của ông Sáu. Cây lược ấy chưa chải lên mái tóc con nhưng nó như gỡ được phần nào tâm trạng của ông.

c. Tình cảm bé Thu dành cho cho ba

- Khi chưa gặp ba, Thu luôn thương nhớ, mong gặp ba; em chỉ ngắm ba qua tấm hình ba chụp với má.

- Khi nghe thấy tiếng ông Sáu có khuôn mặt khác với ba mình trong tấm ảnh, gọi tên em, lại xưng là ba em, bé Thu hoảng sợ, chạy về vơi má.

- Trong thời gian ông Sáu ở nhà, bé Thu luôn tỏ ra ương bướng, bất cần và xa lánh ông Sáu. Vì em cho rằng, ông Sáu không phải là ba mình, không giống ba em trong tấm hình mà em được má cho xem.

- Sau khi được bà ngoại giảng giải, em đã hiểu chuyện và yêu thương ba hơn. Khi ba chuẩn bị lên đường về đơn vị, em cất tiếng gọi ba, tiếng gọi ba như tiếng xé, xé sự im lặng và xé cả ruột gan mọi người. Em ôm chặt ba, hôn cùng khắp, hôn cả vết theo trên mặt ba và kiên quyết không cho ba đi. Khi được mẹ và bà ngoại dỗ dành, bé Thu đã để ba lên đường và muốn ba mua cho mình một cây lược.

- Tâm lí và thái độ của bé Thu không hề đáng trách, vi đó là tâm lí của trẻ thơ. Em còn nhỏ nên chưa hiểm được sự ác liệt và tình thế éo le của chiến tranh. Phản ứng rất tự nhiên chứng tỏ bé Thu có cá tính mạnh mẽ, tình cảm sâu sắc và chân thật.

d. Nghệ thuật: Tình cảm cha con sâu nặng thật cảm động nhờ cốt truyện hấp dẫn, xoay quanh những tình huống bất ngờ, tự nhiên. Giọng kể mộc mạc, ngôn ngữ gần với lời ăn tiếng nói của người dân Nam Bộ. Qua lời kể của nhân vật bác Ba, truyện trở nên sinh động và chân thật.

3. Kết bài

Đánh giá: Truyện ngắn đã diễn tả một cách thật xúc động tình cảm cha con sâu nặng thắm thiết của cha con ông Sáu. Trong hoàn cảnh chiến tranh, tình cảm ấy càng liêng liêng và ngời sáng.